Przez Ziemię Lubuską trzykrotnie przetoczył się lodowiec. Ostatni lądolód pozostawił spore pokłady materiału znaczące się w terenie ciągiem wzgórz morenowych. Na północ i wschód od miasta rozciągają się wzniesienia nazywane Pagórkami lub Wzniesieniami Gubińskimi. Tereny te dochodzą do 120 m n.p.m.,rynek Starego Miasta popłozony jest zaś na obszarze trasy rzecznej na wysokości 48,5 m n.p.m.

Zachodnią granicę miasta stanowi Nysa Łużycka, za którą leży druga (niemiecka) historyczna część miasta tworzącego niegdyś jeden organizm. Od południa natomiast dawniej miasto ograniczała gęsta sieć wodna rozlewisk Lubszy i Nysy Łużyckiej. Z tej strony znajdują się znaczne obszary żyznych ziem, które zadecydowały o powstaniu gęstej struktury osadnictwa wiejskiego. W okresie tworzenia się państwowości polskiej Ziemia Gubińska była obszarem przejściowym kultur i wpływów swoich sąsiadów, do której rościli pretensje zarówno Niemcy jak i Czesi. W dalszej historii obszar ten kilkakrotnie przechodził pod panowanie Polski, Niemiec i Czech. Od tego miejsca zaczyna się era pisana, bardziej znanej historii Gubina.

W roku 1005 Bolesław Chrobry uwalnia spod panowania czeskiego i przyłącza do Polski terytorium plemienia Nice. W trzynaście lat później przyłącza Łużyce i Milsko w rezultacie pokoju budziszyńskiego. Gubin pozostał przy Polsce do roku 1225. Pierwsza wzmianka o Gubinie pochodzi z dokumentu Henryka Brodatego, z roku 1211 świadcząca o tym, że już w tym okresie był on rozwiniętym gospodarczo ośrodkiem. Przyczyniła się do tego najpierw funkcja obronna grodu chroniąca granicę zachodnią nadana przez B. chrobrego. spławna Nysa Łużycka i położenie na przecięciu ważnych szlaków handlowych biegnących ze wschodu na zachód i północy na południe. Pierwszy, stary szlak prowadził z Poznania przez Zbąszyń, Babimost, Sulechów, Krosno Odrzańskie i Gubin na Łuźyce. Wymieniony był jako droga publicza już w 1226 roku. Drugi prowadził przez Gubin i Zgorzelec do Pragi Czeskiej.

Miasto (prawa miejskie Gubin otrzymał w 1235 roku z rąk Henryka Dostojnego) rozwijało się pomyślnie pomimo zmienijących się nieustannie warunków politycznych. Od 1304 roku do 1323 Gubin przechodzi pod panowanie Askończyków, po nich przychodzą Wiltelsbachowie, od 1368 roku, następnie królowie czescy do 1623 r., reprezentowani przez Luksemburczyków (1368-1437) i Habsburgów (1437- 1623). W czasie wojny trzydziestoletniej do 1815 roku Gubin pozostaje w granicach Saksonii. Po klęsce Napoleona władze nad miastem przejmują Hohenzollernowie reprezentujący państwo pruskie. Po I Wojnie Światowej Gubin znajduje się w granicach republiki Weimarskiej i państwa III Rzeszy. W wyniku ofensywy w II Wojnie Światowej, od lutego 1945 roku rozpoczynają się walki o Gubin. 24.kwietnia ustają walki, miasto zostaje zdobyte przez Armię Radziecką i powraca do Polski, ale jako część miasta i to poważnie zniszczonego (90%).

W przeszłości Gubin znany był nie tylko z handlu, ale też produkcji dobrego sukna (najstarszy statut cechu sukienników znany jest z 1652) z uprawy winorośli i produkcji wina na dużą skalę oraz piwa. W XIX w. zasłynął z rozwoju przemysłu i jego wyrobów, sadownictwa i uprawy warzyw na większą skalę. Pod koniec XIII wieku rozpoczęto na wysoką skalę plantację krzewu winnego, która upadła dopiero w XIX W. Wino gubińskie znane było w wielu krajach Europy. O świetności miasta świadczą akty prawne. Około 1235 roku Gubin otrzymuje przywilej lokacyjny, w 1298 prawo budowy ratusza, w 1311 prawo bicia własnej monety i budowy murów obronnych. Od 1325r. do początku XVI W. władzom miejskim podlegało sądownictwo kryminalne. W dokumencie z 1412 roku znajduje się informacja o istnieniu szkoły parafialnej. Żródła XVI wieczne informują z kolei o istnieniu młyna, tartaku, foluszu, łaźni. W tym czaie zbudowano urządzenia wodociągowe, od 1563 roku działa wieża ciśnień umieszczona w baszcie bramy klasztornej. Wodę rozprowadziły miedziane rury umieszczone pod ziemią. Przetrwały one częściowo do 1913 roku, kiedy to dokonano generalnej modernizacji wodociagów. Drugim okresem rozwoju miasta był początek XVIIIw. i wiek XIX. Wiek XIX przynosi rozwój przesmysłu metalurgicznego i włókienniczego, powstanie dogodnej sieci kolejowej, eksploatację węgla brunatnego. W 1858 roku w mieście istaniało już 13 fabryk sukna, które dawały zatrudnienie 350 pracownikom. W okresie po roku 1870, czyli w tzw. okresie założycielskim, było już w Gubinie 30 fabryk sukna.

Oczywiście historia miasta nie była tylko sielanką. Były również okresy zastojów, kryzysów i klęsk. W 1429 roku miasto zdobyli i spalili Husyci. Po raz drugi najechali miasto w 1432 roku, ale obawiając się wielu zniszczeń mieszkańcy dobrowolnie otworzyli im bramę miasta. Dużym zahamowaniem rozwoju miasta była wojna trzydziestoletnia. W 1600 roku Gubin liczył ok. 4000 mieszkańców, a w 1648 - 2000, w 1795 - 5000, w 1825 - 8.500, w 1910 - 38593, a w 1924 - 41564. W latach 1595, 1609, 1613, 1625, 1654, 1675, 1713, 1749, 1785, 1804, 1894, 1897 nawiedzały miasto pożary i powodzie. 18 czerwca 1926 roku zanotowano stan wody taki jak w sierpniu roku 1897, ;po ulicach można było poruszać się tylko łódkami, cała Wyspa Teatralna znalazła się pod wodą. Miasto przeżyło cztery trzęsienia ziemi: w 1347, 1349, 1352 i w 1358 roku. Kataklizmy te, działania wojenne oraz sytuacje po II Wojnie Światowej spowodowały, że niewiele zabytków, dawnej świetności, zachowało się w Gubinie. Niemniej karty historii naszego miasta są tym bardziej atrakcyjną lekturą dla zainteresowanych.